بررسی ویژگی‌های روان‌سنجی پرسش‌نامه ادراک زمان و رابطه آن با کارکردهای اجرایی (حافظه فعال و سازمان‌دهی) در کودکان مبتلا به اختلال نقص توجه/بیش‌فعالی

قاسمی مهرآبادی, زهره; صفرزاده, سحر; احتشام زاده, پروین; دشت بزرگی, زهرا

doi:10.22054/jem.2025.82025.3566

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

¹ گروه روان‌شناسی و آموزش کودکان استثنائی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران

² نویسنده مسئول، گروه روان‌شناسی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران.

³ گروه روان‌شناسی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران.

⁴ گروه روان‌شناسی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران

https://doi.org/10.22054/jem.2025.82025.3566

چکیده

پژوهش حاضر با هدف بررسی ویژگی‌های روان‌سنجی پرسش‌نامه ادراک زمان و رابطه آن با کارکردهای اجرایی (حافظه فعال و سازمان‌دهی) در کودکان مبتلا به اختلال نقص توجه/بیش‌فعالی شهر تهران در سال تحصیلی 1403-1402 انجام شد. این پژوهش ازنظر هدف بنیادی و ازنظر روش توصیفی-همبستگی بود. نمونه‌ای به تعداد 264 نفر از کودکان مبتلا به اختلال نقص توجه/بیش‌فعالی با روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شدند. داده‏ها با استفاده از پرسشنامه ادراک زمان کودکان Quartier (2008) و سیاهه درجه‏بندی رفتاری کارکردهای اجرایی Gioia و همکاران (2000) جمع‏آوری شد. تحلیل داده‏ها با روش تحلیل عاملی تأییدی، آزمون آلفای کرونباخ، ضریب همبستگی پیرسون و رگرسیون در نرم‌افزار AMOS-24 انجام گرفت. نتایج تحلیل عاملی تأییدی، مدل پنج عاملی (پیش‌بینی، مدت‌زمان رسیدن به هدف، توالی در طول زمان، جهت‌گیری در زمان و مدت‌زمان در تخمین ذهنی) این پرسشنامه را تأیید کرد (52/1=df/2، 912/0= CFI، 905/0= GFI، 856/0= AGFI و 045/0= RMSEA). همچنین مشخص شد بین مؤلفه‏های ادراک زمان همبستگی درونی مثبت و معنادار وجود دارد و ضرایب همبستگی بین مؤلفه‏های پنج‌گانه پرسشنامه ادراک زمان و نمره کل آن با دو مؤلفه کارکردهای اجرایی (حافظه فعال و سازمان‌دهی) رابطه مثبت و معنادار را نشان می-دهد و ازاین‌رو پرسشنامه ادراک زمان از روایی همگرا برخوردار است. با توجه به نتایج پژوهش حاضر می‌توان گفت پرسشنامه ادراک زمان ابزار مناسبی جهت بررسی ادراک زمان در کودکان مبتلا به نقص توجه/بیش‌فعالی است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Examining the Psychometric Properties of the Time Perception Questionnaire and Its Relationship with Executive Functions in Children with Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder

نویسندگان [English]

Zohreh Ghasemi Mehrabadi ¹
Sahar Safarzadeh ²
Parvin Ehteshamzadeh ³
Zahra Daste bozorgi ⁴

¹ Department of Psychology & Education of Exceptional Children, Ahvaz Branch, Islamic Azad University, Ahvaz, Iran

² Department of Psychology, Ahvaz Branch, Islamic Azad University, Ahvaz, Iran

³ Department of Psychology, Ahvaz Branch, Islamic Azad University, Ahvaz, Iran

⁴ Department of Psychology, Ahvaz Branch, Islamic Azad University, Ahvaz, Iran

چکیده [English]

The present study examined the psychometric properties of the Time Perception Questionnaire and its relationship with executive functions (working memory and organization) in children with attention-deficit/hyperactivity disorder (ADHD) in Tehran during the 2023–2024 academic year. This research was basic in purpose and descriptive-correlational in method. A sample of 264 children with ADHD was selected using convenience sampling. Data were collected using the Quartier (2008) Children's Perception of Time Questionnaire and the Gioia et al. (2000) Behavior Rating Inventory of Executive Function. Data were analyzed using confirmatory factor analysis, Cronbach's alpha, and Pearson's correlation and regression analyses in AMOS-24 software. Data were analyzed using confirmatory factor analysis, Cronbach's alpha, and Pearson's correlation and regression analyses in AMOS-24 software. The results of the confirmatory factor analysis confirmed the five-factor structure of the questionnaire (anticipation, goal attainment duration, temporal sequencing, time orientation, and mental estimation of duration), with excellent model fit indices: χ²/df = 1.52, CFI =.912, GFI =.905, AGFI =.856, and RMSEA =.045. A positive and significant internal correlation was also found among the components of time perception. Furthermore, correlation coefficients between the five components of the time perception questionnaire—as well as its total score—and the two components of executive functions (working memory and organization) were positive and significant. These results provide evidence for the questionnaire's convergent validity. Based on the findings of the present study, the time perception questionnaire can be considered a valid and suitable tool for assessing time perception in children with attention-deficit/hyperactivity disorder.

کلیدواژه‌ها [English]

: psychometric properties
time perception
executive functions
attention-deficit/hyperactivity disorder (ADHD)
children

مراجع

حسینی نسب، سید ابوفاضل، ندامی، سمیرا. (1392). بررسی درک زمان در کودکان دارای اختلال نارسایی توجه/بیش‌فعالی و کودکان عادی. مجله تعلیم و تربیت استثنایی، 1(114)، 16-22. https://exceptionaleducation.ir/article-1-367-fa.html

دارائی فرد، نگین، عزیزی، مهدیه، دمهری، فرنگیس. (1400). اثربخشی برنامه توان‌بخشی شناختی مبتنی بر حافظه فعال بر درک زمان در کودکان دارای اختلال نقص توجه/بیش‌فعالی. فصلنامه علمی عصب روان‌شناسی، 7(1)، 99-114.

https://clpsy.journals.pnu.ac.ir/article_8152.html

زارع، حسین، ایمانی فر، حمیدرضا. (1392). بررسی ادراک زمان در سهل‌انگاری اجتماعی و اضطراب انتظار. فصلنامه شناخت اجتماعی، 2(2)، 7-17. https://sc.journals.pnu.ac.ir/article_2905.html

شهابی فر، علی، حسینی فرد، سید مهدی، موحدی نیا، عطاالله. (1398). تعامل حافظه کاری و بازه زمانی در ادراک زمان. عصب روان‌شناسی، 5(19)، 99-114. https://clpsy.journals.pnu.ac.ir/article_6600.html

عبدالمحمدی، کریم، علیزاده، حمید، غدیری، فرهاد، طیب لی، معصومه، فتحی، آیت اله. (1396). بررسی ویژگی‌های روان‌سنجی پرسشنامه درجه‌بندی رفتاری کارکردهای اجرایی (BRIEF) در کودکان 9 تا 12 سال. فصلنامه اندازه‌گیری تربیتی، 8(30)، 135-151. https://jem.atu.ac.ir/article_8699.html

کاظمی، نسیم، کوشکی، شیرین، امامی پور، سوزان. (1400). مقایسه اثربخشی شناخت درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی و بازی‌درمانی شناختی رفتاری بر ادراک زمان کودکان مبتلا به نقص توجه/بیش‌فعالی. فصلنامه خانواده‌درمانی کاربردی، 2(1)، 200-219. https://www.aftj.ir/article_140811.html

نظری، محمدعلی، میرلو، محمدمهدی، اسدزاده، سمیه. (1390). خطای ادراک زمان در پردازش واژه‌های فارسی دارای بار هیجانی. تازه‌های علوم شناختی، 13(4)، 38-48. https://icssjournal.ir/browse.php?a_id=393&sid=1&slc_lang=fa

نوده‏ئی، خدیجه، صرامی، غلامرضا، کرامتی، هادی. (1395). رابطۀ کارکردهای اجرایی و ظرفیت حافظۀ کاری با عملکرد خواندن دانش‏آموزان: نقش سن، جنس و هوش. فصلنامه روان‌شناسی شناختی، 4(3)، 25-11. http://jcp.khu.ac.ir/article-1-2631-fa.html

Abdolmohammadi, K., Alizadeh, H., Ghadiri, F., Tayeb Li, M., & Fathi, A. (2017). Investigation of psychometric properties of the Behavior Rating Inventory of Executive Function (BRIEF) in children aged 9 to 12 years. Quarterly of Educational Measurement, 8(30), 135-151. https://jem.atu.ac.ir/article_8699.html [In Persian]

Allman, M. J., Yin, B., & Meck, W. H. (2014). Time in the psychopathological mind. In D. Lloyd & V. Arstila (Eds.), Subjective time: The philosophy, psychology, and neuroscience of temporality (pp. 637–654), Cambridge, MA: MIT Press. https://doi.org/10.7551/mitpress/8516.003.0042

Balsamo, L. M., Mitchell, H. R., Ross, W., Metayer, C., Hardy, K. K., & Kadan-Lottick, N. S. (2019). Monitoring neurocognitive functioning in childhood cancer survivors: evaluation of CogState computerized assessment and the Behavior Rating Inventory of Executive Function (BRIEF). BMC Psychology, 7, 1-8. https://link.springer.com/article/10.1186/s40359-019-0302-3

Becker, D. R., McClelland, M. M., Geldhof, G. J., Gunter, K. B., & MacDonald, M. (2018). Open-skilled sport, sport intensity, executive function, and academic achievement in grade school children. Early Education and Development, 29(7), 939-955. https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/10409289.2018.1479079

Binet, A., & Simon, T. (1907). Le développement de l'intelligence chez les enfants. L'Année Psychologique, 14(1), 1-94. https://www.persee.fr/doc/psy_0003-5033_1907_num_14_1_3737

Daraei Fard, N., Azizi, M., & Damahri, F. (2021). The effectiveness of a cognitive rehabilitation program based on working memory on time perception in children with attention deficit/hyperactivity disorder. Scientific Quarterly of Neuropsychology, 7(1), 99-114. https://clpsy.journals.pnu.ac.ir/article_8152.html [In Persian]

Decroly, O. (1913). V. Épreuve nouvelle pour l'examen mental et son application aux enfants anormaux. L'Année Psychologique, 20(1), 140-159. https://www.persee.fr/doc/psy_0003-5033_1913_num_20_1_4328

Decroly, O. (1923). III. Les méthodes non verbales d'examen mental. L'Année Psychologique, 24(1), 70-82. https://www.persee.fr/doc/psy_0003-5033_1923_num_24_1_4493

Dohle, S., Diel, K., & Hofmann, W. (2018). Executive functions and the self-regulation of eating behavior: a review. Appetite, 124, 4-9. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0195666317301605

Ehret, S., Roth, S., Zimmermann, S., U., Selter, A., Thomaschke, R. (2020). Feeling time in nature: The influence of directed and undirected attention on time awareness. Applied Cognitive Psychology, 34 (3), 737 - 746. https://doi.org/10.1002/acp.3664

Faraone, S. V., & Radonjić, N. V. (2023). Neurobiology of attention deficit hyperactivity disorder. Tasman’s Psychiatry, 1-28. https://link.springer.com/referenceworkentry/10.1007/978-3-030-42825-9_33-1

Fraisse, P. (1967). Psychologie du temps. Paris, Presses Universitaires de France. https://www.persee.fr/doc/ahess_0395-2649_1960_num_15_1_421754_t1_0172_0000_2

Friedman, W. J. (1989). The representation of temporal structure in children, adolescents and adults. In Advances in psychology (Vol. 59, pp. 259-304). North-Holland. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0166411508610444

Friedman, W.J. (1992). The development of children's representations of temporal structure, in: Time action and Cognition, Macar, Pouthas et Friedman (Eds.), Netherlands, Kluwer Academic, pp. 67-75. https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-94-017-3536-0_7

Gioia, G. A., Isquith, P. K., Guy, S. C., & Kenworthy, L. (2000). Test review behavior rating inventory of executive function. Child Neuropsychology, 6(3), 235-238. https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1076/chin.6.3.235.3152

Hosseini Nasab, S. A., & Nedami, S. (2013). Investigation of time perception in children with attention deficit/hyperactivity disorder and normal children. Journal of Exceptional Education, 1(114), 16-22. https://exceptionaleducation.ir/article-1-367-fa.html [In Persian]

Hwang, S., Meffert, H., Parsley, I., Tyler, P. M., Erway, A. K., Botkin, M. L., Pope, K., & Blair, R. J. R. (2019). Segregating sustained attention from response inhibition in ADHD: An fMRI study. Neurolmage. Clinical, 21, 101677. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2213158219300270

Kazemi, N., Koshki, S., & Emamipour, S. (2021). Comparison of the effectiveness of mindfulness-based cognitive therapy and cognitive-behavioral play therapy on time perception in children with attention deficit/hyperactivity disorder. Quarterly of Applied Family Therapy, 2(1), 200-219. https://www.aftj.ir/article_140811.html [In Persian]

Khare, S. K., & Acharya, U. R. (2023). An explainable and interpretable model for attention deficit hyperactivity disorder in children using EEG signals. Computers in Biology and Medicine, 155, 106676. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0010482523001415

Kline, R. (2013). Exploratory and confi rmatory factor analysis. In Applied quantitative analysis in education and the social sciences (pp. 183-217). Routledge. https://www.taylorfrancis.com/chapters/edit/10.4324/9780203108550-9/exploratory-confirmatory-factor-analysis-rex-kline

Krieger, V., Amador-Campos, J. A., & Peró-Cebollero, M. (2019). Interrater agreement on behavioral executive function measures in adolescents with Attention Deficit Hyperactivity Disorder. International Journal of Clinical and Health Psychology, 1(1), 1-10. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1697260019300936

Landis, T. D., Garcia, A. M., Hart, K. C., & Graziano, P. A. (2021). Differentiating symptoms of ADHD in preschoolers: the role of emotion regulation and executive function. Journal of Attention Disorders, 25(9), 1260-1271. https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/1087054719896858

Loyd, D., & Arstila, V. (2014). Subjective time: cambridge, MA: MIT Press. https://mitpress.mit.edu/9780262544757/subjective-time/

Memisevic, H. (2015). Self-regulation in children with intellectual disability. Journal of Special Education and Rehabilitation, 16(3-4), 71-83. http://jser.fzf.ukim.edu.mk/files/2015(3-4)/71-83-Haris%20Memishevic-Self-regulation%20in%20children%20with%20intellectual%20disability.pdf

Metcalfe, K. B., McFeaters, C. D., & Voyer, D. (2024). Time-Perception Deficits in Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder: A Systematic Review and Meta-Analysis. Developmental Neuropsychology, 49(1), 1-24. https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/87565641.2023.2293712

Meyers, L. S., Gamst, G., & Guarino, A. J. (2006). Applied multivariate research, design and interpretation. London: Sage publication. https://www.scirp.org/reference/referencespapers?referenceid=2119780

Mioni, G., Santon, S., Stablum, F., & Cornoldi, C. (2017). Time-based prospective memory difficulties in children with ADHD and the role of time perception and working memory. Child Neuropsychology, 23(5), 588-608. https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/09297049.2016.1172561

Nazari, M. A., Mirloo, M. M., & Asadzadeh, S. (2011). Time perception error in processing Persian words with emotional load. Advances in Cognitive Science, 13(4), 38-48. https://icssjournal.ir/browse.php?a_id=393&sid=1&slc_lang=fa [In Persian]

Nejati, V., & Peyvandi, A. (2024). The impact of time perception remediation on cold and hot executive functions and behavioral symptoms in children with ADHD. Child Neuropsychology, 30(4), 636-651. https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/09297049.2023.2252962

Nodehi, K., Sarami, G., & Keramati, H. (2016). The relationship of executive functions and working memory capacity with students' reading performance: The role of age, gender, and intelligence. Quarterly of Cognitive Psychology, 4(3), 11-25. http://jcp.khu.ac.ir/article-1-2631-fa.html [In Persian]

Quartier, V. (2008a). Le développement de la temporalité: théorie et instrument de mesure du temps notionnel chez l'enfant. Approche Neuropsychologique des Apprentissages chez l'Enfant, 20(100), 345-352. https://serval.unil.ch/resource/serval:BIB_05C8A66B48D8.P001/REF.pdf

Quartier, V. (2008b). Du développement de la temporalité dans les hyperactivités de l'enfant. Peter Lang. https://www.peterlang.com/document/1104416

Rimestad, M. L., Lambek, R., Zacher Christiansen, H., & Hougaard, E. (2019). Short-and long-term effects of parent training for preschool children with or at risk of ADHD: a systematic review and meta-analysis. Journal of attention disorders, 23(5), 423-434. https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/1087054716648775

Shahabi Far, A., Hosseini Fard, S. M., & Movahedinia, A. (2019). The interaction of working memory and time interval in time perception. Neuropsychology, 5(19), 99-114. https://clpsy.journals.pnu.ac.ir/article_6600.html [In Persian]

Taghizadeh Hir, S., Narimani, M., Aghajani, S., Nadermohammadi, M., & Basharpoor, S. (2024). Lived experience of mothers of children with attention deficit/ hyperactivity disorder: A phenomenological study. Journal of Woman Cultural Psychology, 16(61), 19-32. https://sanad.iau.ir/Journal/jwc/Article/920765

Teki, S., & Griffiths, T. D. (2014). Working memory for time intervals in auditory rhythmic sequences. Frontiers in Psychology, 5, 1329. https://www.frontiersin.org/journals/psychology/articles/10.3389/fpsyg.2014.01329/full

Traverso, L., Viterbori, P., & Usai, M. C. (2020). Prosocial Behavior: The Role of Theory of Mind and Executive Functions. Journal of Cognition and Development, 21(5), 690-708. https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/15248372.2020.1828425

Wennberg, B., Janeslätt, G., Kjellberg, A., & Gustafsson, P. A. (2018). Effectiveness of time-related interventions in children with ADHD aged 9–15 years: a randomized controlled study. European child & adolescent Psychiatry, 27(3), 329-342. https://link.springer.com/article/10.1007/s00787-017-1052-5

Zare, H., & Imanifar, H. (2013). Investigation of time perception in social loafing and expectation anxiety. Quarterly of Social Cognition, 2(2), 7-17. https://sc.journals.pnu.ac.ir/article_2905.html [In Persian]

Zhang, L., Li, L., Andell, P., Garcia-Argibay, M., Quinn, P. D., D’Onofrio, B. M., ... & Chang, Z. (2024). Attention-deficit/hyperactivity disorder medications and long-term risk of cardiovascular diseases. JAMA Psychiatry, 81(2), 178-187. https://jamanetwork.com/journals/jamapsychiatry/article-abstract/2811812

Zheng, Q., Cheng, Y. Y., Sonuga-Barke, E., & Shum, K. K. M. (2022). Do executive dysfunction, delay aversion, and time perception deficit predict ADHD symptoms and early academic performance in preschoolers? Research on child and adolescent psychopathology, 50(11), 1381-1397. https://link.springer.com/article/10.1007/s10802-022-00937-x

Zheng, Q., Wang, X., Chiu, K. Y., & Shum, K. K. M. (2022). Time perception deficits in children and adolescents with ADHD: A meta-analysis. Journal of Attention Disorders, 26(2), 267-281. https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/1087054720978557

فصلنامه اندازه گیری تربیتی

بررسی ویژگی‌های روان‌سنجی پرسش‌نامه ادراک زمان و رابطه آن با کارکردهای اجرایی (حافظه فعال و سازمان‌دهی) در کودکان مبتلا به اختلال نقص توجه/بیش‌فعالی

مراجع

مراجع

دوره 16، شماره 61
مهر 1404
صفحه 91-118

بررسی ویژگی‌های روان‌سنجی پرسش‌نامه ادراک زمان و رابطه آن با کارکردهای اجرایی (حافظه فعال و سازمان‌دهی) در کودکان مبتلا به اختلال نقص توجه/بیش‌فعالی

مراجع

مراجع

دوره 16، شماره 61مهر 1404صفحه 91-118

دوره 16، شماره 61
مهر 1404
صفحه 91-118