نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• فاطمه بارانی ¹
• مینا نادری ²
• زهرا Zarei ³

¹ دانشجوی دکتری تکنولوژی آموزشی/ دانشگاه علامه طباطبایی، تهران / ایران

² دانشجوی دکتری زبان انگلیسی/ دانشگاه شهرکرد، شهرکرد/ ایران

³ دانشجوی دکتری مدیریت آموزشی دانشگاه شیراز

چکیده

با توجه به گسترش سریع فناوری‌های هوش مصنوعی و ضرورت ارزیابی دقیق توانمندی‌های مرتبط با آن، توسعه و اعتبارسنجی ابزارهای بومی برای سنجش سواد هوش مصنوعی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. هدف این پژوهش، روان‌سنجی و اعتباریابی پرسشنامه سواد هوش مصنوعی Ng و همکاران (2024) در نمونه‌ای از دانشجویان کارشناسی ایرانی بود که به عنوان یکی از نخستین مطالعات اعتبارسنجی این ابزار در بافتی غیرغربی (ایران) انجام شد. این پژوهش از نوع توصیفی–همبستگی با رویکرد روان‌سنجی بود. پرسشنامه با استفاده از روش ترجمه رفت و برگشتی و با نظر متخصصان حوزه‌های تکنولوژی آموزشی، علوم کامپیوتر و آموزش زبان انگلیسی بومی‌سازی شد. پایایی اولیه ابزار از طریق مطالعه پایلوت بر روی 30 دانشجو و با استفاده از آلفای کرونباخ و روش بازآزمایی بررسی گردید. نسخه نهایی پرسشنامه در میان 151 نفر از دانشجویان کارشناسی آموزش زبان دانشگاه شهرکرد که به روش نمونه‌گیری طبقه‌ای تصادفی انتخاب شده بودند، اجرا شد. برای بررسی روایی سازه و پایایی ابزار، تحلیل عاملی تأییدی در چارچوب مدل‌یابی معادلات ساختاری مبتنی بر کوواریانس با استفاده از نرم‌افزارهای SPSS و AMOS انجام شد. نتایج تحلیل عاملی تأییدی مرتبه اول نشان داد که بارهای عاملی گویه‌ها در دامنه قابل قبول و معنادار قرار دارند. همچنین شاخص‌های پایایی ترکیبی (84/0) و میانگین واریانس استخراج‌شده (62/0) بیانگر روایی همگرای مناسب سازه‌ها بود. در ادامه، مدل عاملی مرتبه دوم برای سازه سواد هوش مصنوعی مورد آزمون قرار گرفت که شامل چهار بعد عاطفی، رفتاری، شناختی و اخلاقی بود. شاخص‌های برازش مدل مرتبه دوم نشان‌دهنده برازش قابل قبول مدل بود. در نتیجه نتایج نشان داد که ساختار چندبعدی سواد هوش مصنوعی در قالب مدل ABCE در نمونه ایرانی مورد تأیید قرار می‌گیرد. همچنین تحلیل توصیفی ابعاد نشان داد که بعد عاطفی دارای بالاترین میانگین است که اهمیت عوامل انگیزشی و نگرشی در شکل‌گیری سواد هوش مصنوعی را برجسته می‌کند. در مجموع، نسخه فارسی پرسشنامه سواد هوش مصنوعی با 32 گویه از روایی و پایایی مطلوب برخوردار بوده و می‌تواند به عنوان ابزاری معتبر برای سنجش سواد هوش مصنوعی در میان دانشجویان ایرانی مورد استفاده قرار گیرد. پیشنهاد می‌شود پژوهش‌های آینده در گروه‌های سنی و فرهنگی متنوع و با کنترل متغیرهای مداخله‌گر انجام شود

کلیدواژه‌ها

• سواد هوش مصنوعی
• روان‌سنجی پرسشنامه
• مدل ABCE
• بومی‌سازی پرسشنامه

عنوان مقاله [English]

Validity and Reliability Assessment of the Artificial Intelligence Literacy Questionnaire (AILQ) in an Iranian Sample

نویسندگان [English]

• Fateme Barani ¹
• Mina Naderi ²
• زهرا Zahra ³

¹ Ph.D. Student in Educational Technology / Allameh Tabatabaei University, Tehran / Iran

² PhD student in English Language Teaching/ Shahrekord University, Shahrekord/Iran

³ PhD student in Educational Management, Shiraz University

چکیده [English]

Given the rapid evolution of artificial intelligence (AI) and the need to assess AI skills, it is vital to validate indigenous instruments to measure AI literacy. This study aimed to psychometrically validate Ng et al.’s (2024) AI literacy questionnaire in a sample of Iranian undergraduates as a non-Western context (Iran). This research employed a descriptive-correlational design with a psychometric approach. The questionnaire was localized through a back-translation process and expert review by specialists in educational technology, computer science, and English language teaching. Initial reliability was evaluated by conducting a pilot study involving 30 students using Cronbach’s alpha and test-retest methods. The final version of the questionnaire was administered to 151 undergraduate English education students at Shahrekord University who were selected via stratified random sampling. To examine construct validity and reliability, confirmatory factor analysis and structural equation modeling based on covariance were conducted using AMOS and SPSS software. The results of the first-order confirmatory factor analysis indicated that the factor loadings of the items were acceptable and significant. In addition, the composite reliability (0.84) and average variance extracted (0.62) indices indicated satisfactory convergent validity of the constructs. The second-order confirmatory factor analysis was run to evaluate the AI literacy scale’s affective, behavioral, cognitive, and ethical dimensions. The model fit indices indicated an acceptable model fit. Overall, the results revealed that the four-dimensional (ABCE model) structure of AI literacy is confirmed in an Iranian sample. Furthermore, the descriptive analysis of the dimensions showed the affective dimension received the highest mean value, highlighting the importance of the motivational and attitudinal factors in forming AI literacy. In sum, the Persian version of the AI literacy questionnaire with 32 items demonstrated acceptable validity and reliability and can be used as an authentic tool for measuring AI literacy among Iranian university students.

کلیدواژه‌ها [English]

• Artificial Intelligence Literacy
• Questionnaire Psychometrics
• ABCE Model
• Questionnaire Localization