نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• سمیرا توانایی یوسفیان ¹
• اصغر مینایی ²
• محمد عسگری ³
• شبنم شادرو ⁴
• علی مشهدی ⁵

¹ دانشجوی دکتری سنجش و اندازه گیری

² دانشیار گروه سنجش و اندازه گیری دانشگاه علامه طباطبایی

³ استاد گروه سنجش و اندازه گیری

⁴ استادیار گروه کامپیوتر، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد مشهد، ایران؛

⁵ استاد گروه روان شناسی، دانشکده علوم تربیتی و روان شناسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران؛

چکیده

پژوهش حاضر با توجه به ضرورت شناسایی دقیق مشکلات یادگیری ریاضی در دانش‌آموزان و محدودیت‌های آزمون‌های سنتی، با هدف طراحی و اعتباریابی آزمون تشخیصی ریاضی پایه ششم(آرتا ۶) بر اساس مدل‌های تشخیصی شناختی و سنجش انطباقی کامپیوتری انجام شد. این پژوهش از نوع توسعه‌ای–کاربردی و با رویکرد آمیخته اکتشافی–تبیینی اجرا گردید. جامعه‌ی آماری شامل دانش‌آموزان پایه ششم شهر مشهد بود و ۶۲۰ نفر از آنان به‌صورت خوشه‌ای چندمرحله‌ای انتخاب شدند. در مرحله‌ی کیفی، با بهره‌گیری از نسخه‌ی بازنگری‌شده‌ی طبقه‌بندی شناختی بلوم، فرایندهای شناختی مرتبط با حل مسئله تحلیل شد و بر اساس سطوح آن، ماتریس Q طراحی و بانک اولیه‌ی سؤال‌ها تدوین گردید. در مرحله کمی، داده‌ها با استفاده از تحلیل‌های روان‌سنجی در چارچوب نظریه کلاسیک آزمون، مدل‌های چندبعدی سؤال–پاسخ و مدل‌های تشخیصی شناختی شامل DINA، DINO و GDINA بررسی شدند. یافته‌ها نشان دادند که سؤال‌ها از ویژگی‌های روان‌سنجی مطلوبی برخوردارند و مدل GDINA توانست ساختار شناختی آزمون را با دقت بالا تبیین کند. افرون بر این، شبیه‌سازی نظام سنجش انطباقی‌کامپیوتری نشان داد که آزمون، حتی در نسخه‌های کوتاه‌تر، توانایی بالایی در طبقه‌بندی دقیق فراگیران دارد. نتایج کلی پژوهش بیانگر آن است که آزمون آرتا۶ ابزاری کارآمد، معتبر و مبتنی بر رویکرد تشخیصی است که می‌تواند در غربالگری و شناسایی به‌موقع مشکلات یادگیری ریاضی در پایه ششم به‌کار رود و زمینه‌ی مداخلات آموزشی هدفمند را فراهم سازد.

کلیدواژه‌ها

• کلیدواژه‌ها: سنجش‌انطباقی‌کامپیوتری‌تشخیصی‌شناختی(CD-CAT)
• مدل‌های‌تشخیصی‌ شناختی(CDMs)
• مشکلات یادگیری ریاضی(MLD)
• ریاضی پایه ششم ابتدایی

عنوان مقاله [English]

Development and Validation of the Cognitive Diagnostic–Adaptive Test for Screening Mathematics Learning Difficulties in Sixth-Grade Students

نویسندگان [English]

• Samira tavanaei yousefian ¹
• asghar minaei ²
• mohamad asgari ³
• shabnam shadroo ⁴
• ali mashhadi ⁵

¹ student

² atu

³ atu

⁴ atu

⁵ atu

چکیده [English]

The present study aimed to develop and validate a diagnostic mathematics assessment designed to accurately identify learning difficulties among sixth-grade students, addressing the limitations of traditional evaluation methods. Adopting a developmental–applied approach with an exploratory–explanatory mixed-methods design, data were collected from 620 sixth-grade students in Mashhad through multi-stage cluster sampling.
In the qualitative phase, the cognitive processes underlying mathematical problem-solving were examined using the revised Bloom’s taxonomy, which informed the construction of a Q-matrix and the development of an initial item bank. In the quantitative phase, psychometric properties of the test were evaluated within the frameworks of classical test theory, multidimensional item response theory, and cognitive diagnostic models, including DINA, DINO, and GDINA. Results indicated that the test items demonstrated strong psychometric quality, and the GDINA model most accurately represented the cognitive structure of the assessment.
Additionally, computer-adaptive testing simulations revealed high diagnostic precision and efficiency, even in shortened test versions. Overall, findings suggest that Arta 6 is a valid, reliable, and diagnostically powerful tool that can be effectively applied for early screening and identification of mathematics learning difficulties, providing a sound basis for targeted and evidence-based educational interventions.

کلیدواژه‌ها [English]

• Keywords: computerized diagnostic adaptive testing (CD-CAT)
• cognitive diagnostic models (CDMs)
• mathematics learning difficulties (MLD)
• sixth-grade mathematics