فصلنامه اندازه گیری تربیتی

چکیده سهولت نمره‏گذاری، اجرا و عینیت آزمون­های چندگزینه‏ای سبب شده که به عنوان ابزار اصلی در سنجش‏های وسیع مورد استفاده قرار گیرد. انتقادهای زیادی نسبت به سؤالات چندگزینه‏ای مطرح شده است. نظیر پوشش ندادن به تمامی اهداف تربیتی (سطوح پایین شناختی را می‏سنجند) و استفاده از عامل حدس و گمان در پاسخ به سؤال‏ها. در این میان عده‏ای نیز افزایش تعداد گزینه­های سؤال را راهی برای مقابله با این مشکلات دانسته‏اند. هدف: هدف از پژوهش حاضر بررسی تأثیر تعداد گزینه­ها بر ویژگی‏های روان‏سنجی آزمون­ها و سؤالات و همچنین توانایی برآورد شده آزمودنی­ها در نظریه کلاسیک و پرسش پاسخ بود. روش: جامعه آماری شامل کلیه دانش­آموزان سال سوم دبیرستان­های شهر شیراز بود که 608 نفر از آنان به شیوه تصادفی به عنوان گروه نمونه انتخاب شدند. برای جمع­آوری اطلاعات از دو آزمون پیشرفت تحصیلی زبان و حسابان که به همین منظور تهیه و تنظیم شده بودند استفاده شد. یافته­ها: تجزیه و تحلیل داده­ها نشان داد که تعداد گزینه­ها بر پارامترهای سؤال اثر ندارد و تأثیر تعداد گزینه­ها بر ویژگی­های روان­سنجی  برآورد شده آزمودنی­ها، در آزمون­های مختلف یکسان است. همچنین بین پارامترهای برآورد شده در نظریه کلاسیک و پرسش پاسخ تفاوت وجود داشت. نتیجه­گیری: بعد از بررسی مفروضه­های نظریه پرسش و پاسخ مشخص شد که داده­ها با مدل دو پارامتری برازش بهتری دارند، و تفاوتی بین تعداد گزینه­ها و برازش با مدل مشاهده نشد. همچنین بین توانایی برآورد شده و تعداد گزینه‏ها تفاوت مشاهده شد.  

چکیده زمینه:ورود به دانشگاه همواره برای برخی از دانشجویان با چالش‏هایی همراه است که مستلزم سازگاری مجدد می‏باشد. کنش‏های سازگاری دانشجویان متفاوت از سازگاری انسان در موقعیت‏های دیگر می‏باشد. با توجه به وجود نوع کنش سازگارانه و ناسازگارانه نیاز به وجود ابزار ویژه آن می‏باشد. هدف:هدفاز انجام این پژهش تهیه آزمون مناسب برای سنجش سازگاری دانشجویان متناسب با واکنش‏های آنان در شرایط فرهنگ ایرانی بود. روش:با استفاده از سوابق پژوهشی انجام شده و آزمونهای مشابه خارجی مانند مقیاس سازگاری دانشجویان (سی ای اس[1]) و پرسشنامه انطباقی دانشجویان و جمع‏آوری اطلاعات مربوط به واکنشهای انطباق دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی اصفهان پرسشنامه اولیه تهیه شد. سؤالات مربوط به پنج خرده مقیاس با عنوان سازگاری اجتماعی،سازگاری تحصیلی، دلبستگی به رشته و دانشگاه، سازگاری عاطفی و هدفمندی اختصاص داده شد. روایی محتوایی آن توسط اساتید روان‏شناسی و مشاوره تأیید وسپس بروی یک نمونه 771 نفری دانشجوی دانشگاه علوم پژشکی اصفهان و تعدادی از دانشجویان دیگر دانشگاه‏های شهراصفهان به همراه آزمون جی اچ کیو اجراگردید. سؤالات با روش آماری مناسب تحلیل و میزان پایایی، روایی و هنجار آزمون همراه نقاط برش تعیین گردیدند. یافته‏ها:میانگین ضریب لاشه برای تبیین روایی محتوای کل آزمون 71/0 وبرای خرده مقیاس‏ها از 58/0تا82/0به دست آمد. همبستگی نمره کل آزمون با آزمون جی اچ کیو 58/0- به دست آمد و برای سایر خرده مقیاس‏ها نیز همبستگی معنی بین27/0- تا43/0- به دست آمد که نشانگر روایی آزمون است. پایایی درونی کل آزمون 94/0 و برای خرده آزمون‏ها از 73/0 تا 81/0 تعیین گردید. بحث و نتیجه‏گیری: با توجه به میزان پایایی و روایی به دست آمده، آزمون سازگاری دانشجویان (اسد) ابزاری است که می‏تواند مورد استفاده محققان قرار گیرد. به علاوه می‏تواند به عنوان ابزاری برای سنجش و پایش سازگاری دانشجویان در مراکز مشاوره دانشجویی مورد استفاده واقع شود.  

چکیده :بحث تغییرناپذیری سؤال‏ها و آزمون‏ها در سنجش از اهمیت فراوانی برخوردار است. هدف: پژوهش حاضر با هدف مقایسه تغییرناپذیری پارامترها براساس دو رویکرد سؤال پاسخ و تحلیل عاملی تأییدی انجام گرفت. روش: ابتدا مبانی هر دو رویکرد پیرامون تغییرناپذیری اندازه­گیری مورد بحث قرار گرفت و سپس شیوه هر دو رویکرد در تغییرناپذیری پارامترهای سؤال براساس یک نمونه داده تجربه حاصل از آزمون بین‏المللی پیشرفت در خواندن (PIRLS) که پاسخ 5000 دانش‏آموز ایرانی (2500­دختر و2500 پسر) در سال 2006 به 6 سؤال مقیاس نگرش نسبت به خواندن بود مقایسه گردید. یافته‏ها: نتایج تحلیل داده‏ها نشان داد که سؤال 6 براساس هر دو رویکرد دارای سوگیری است، هر چند که نتایج هر دو رویکرد در خصوص سؤال‏های 1، 3 و 4 متفاوت بود. سؤال 1 براساس رویکرد سؤال پاسخ و سؤال‏های 3 و4 براساس رویکرد تحلیل عاملی تأییدی دارای سوگیری تشخیص داده شدند. بحث و نتیجه­گیری: یافته‏های پژوهش حاکی از آن بود که هنگام بررسی­های مربوط به تغییرناپذیری پارامترها، از روش‏های موجود در هر دو رویکرد سؤال پاسخ و تحلیل عاملی تأییدی استفاده شود و صرف قضاوت براساس نتایج یک روش می‏تواند بسیار گمراه کننده باشد. به علاوه، در نظر گرفتن عرض از مبدأ در مدل اندازه‏گیری به هنگام بررسی تغییرناپذیری و تفاوت توزیع توانایی گروه‏ها و تأثیر آنها روی تغییرناپذیری نیز باید مورد توجه قرار گیرد.  

چکیده زمینه: در بسیاری موارد معلمی درآموزش خود موفق است، اما به دلیل اینکه درس او مورد علاقۀ شاگردانش نیست و دارای سطح دشواری است، آموزش او نیز تحت‏الشعاع درس وکتاب درسی قرار می‏گیرد. هدف: پژوهش حاضر به بررسی همترازی نمرات ارزشیابی اساتید در دروس مختلف، با توجه به سطح دشواری دروس از دید دانشجویان می پردازد. روش: جامعۀی آماری این پژوهش تمامی دروس ارزیابی شدۀ دانشگاه سمنان در نیمسال اول 88-87 می باشد. به این منظور ابتدا دروس 9 رشتۀ تحصیلی از دید دانشجویان سال آخر با استفاده از مقیاس لیکرت، به 5 سطح (خیلی دشوار تا خیلی آسان) تفکیک شد و نمونه‏ای به حجم 171 درس انتخاب گردید. یافته‏ها: نتایج نشان داد که کاربرد یک نمرۀ واحد برای مقایسۀ عملکرد اساتید در فرم‏های ارزشیابی، روش مناسبی نیست و برای مقایسۀ نمرات ارزشیابی اساتید، باید ابتدا نمرات به دست آمده، تراز شوند. در این پژوهش برای همتراز کردن نمرات از دو روش پارکی ساده و تبدیل زد[1] استفاده شد. بحث و نتیجه گیری: یکی از دلایل ناهمترازی، تفاوت در نوع ارزشیابی دانشجویان از دروس با توجه به سطح دشواری دروس می‏باشد.    

چکیده زمینه: تحقیقات اخیر نشان داده است که در کنار افراد وابسته به یکی از انواع مواد مخدر تعداد قابل توجهی از افراد را می‏توان یافت که از نظر شخصیتی مستعد اعتیاد به مواد مخدرند. اما سنجش چنین ویژگی‏هایی در ایران مستلزم ابزار پژوهشی مناسب با فرهنگ کشور است. هدف: پژوهش حاضر با هدف آماده سازی و بررسی ارزش تشخیصی آزمون جهت تشخیص افراد در معرض اعتیاد انجام گرفته است. روش: پس از طراحی پرسشنامه در قالب یک فرم 60 سؤالی، آزمون بر روی 90 معتاد و 540 دانشجوی گروه نمونه اجرا شد. یافته‏ها: آزمون مورد نظر به طور معناداری بین گروه معتادان و دانشجویان تفکیک قایل شد. پایایی آزمون از طریق کودرریچاردسون و آلفای کرونباخ 88 درصد به دست آمد. اعتبار صوری پرسشنامه و اعتبار سازه آزمون نیز تأیید شد. تحلیل عاملی آزمون نشان داد که از ده عامل اشباع شده است. هنجارهای آزمون براساس نمرات T تهیه شد. بحث و نتیجه­گیری: در کل می‏توان گفت استفاده از این پرسشنامه جهت امور غربالگری و در زمینه های درمانی و آموزشی و پژ‍وهشی مفید است.  

چکیده زمینه: شناسایی وضعیت پذیرش دانشجو در نظام آموزش عالی ایران از دیدگاه دانشجویان دانشگاه های دولتی شهر تهران، اعضای هیأت علمی سازمان سنجش آموزش کشور و مسئولان ذیربط آموزش عالی، زمینه انجام این تحقیق می‏باشد. هدف: هدف از انجام این تحقیق سنجش و مقایسه دیدگاه سه جامعه فوق، نسبت به شیوه‌ها وعوامل وضع موجود (شیوه آزمون متمرکز، شیوه آزمون فراگیر و عوامل معدل کتبی، نمره علمی، سهمیه‌ها و جنسیت) و سایر شیوه‌ها و عوامل مؤثر (شیوه آزمون غیر متمرکز، عوامل سوابق تحصیلی، هوش و استعداد تحصیلی) است. روش: روش تحقیق از نوع توصیفی، پیمایشی و نمونه آماری براساس جدول مورگان و نیز انتساب متناسب برای دانشجویان سه دانشگاه صنعتی شریف، دانشگاه شهید بهشتی و دانشگاه علامه طباطبایی به تعداد 346 نفر می‏باشد. همچنین تمامی اعضای هیأت علمی و مسئولین ذیربط آموزش‌عالی نیز در نظر گرفته شده‌اند.
یافته‏ها: یافته‌های تحقیق‌ نشان می‌دهد اکثریت دانشجویان با شیوه‌ برگزاری آزمون (متمرکز، فراگیر) موافق بوده واعضای هیأت علمی و مسئولین نیز با شیوه آزمون متمرکز موافق و با شیوه آزمون فراگیر مخالف می‌باشند. همچنین تفاوتی بین دیدگاه دانشجویان، اعضای هیأت علمی و مسئولین نسبت به شیوه آزمون متمرکز، شیوه آزمون فراگیر و معدل کتبی، نمره علمی، سهمیه‌ها وپذیرش جنسیت وجود ندارد. از طرف دیگر براساس نتایج بدست آمده از تفاوت دیدگاه سه جامعه می‌توان گفت که  اعضای هیأت علمی و مسئولان نسبت به شیوه آزمون غیر متمرکز دیدگاهی یکسان دارند ولی دانشجویان نسبت به شیوه آزمون غیرمتمرکز با دو جامعه دیگر دیدگاهی متفاوت دارند.بحث و نتیجه گیری: براساس دیدگاه اعضای هیأت علمی و دانشجویان در پاسخ به سؤالات مربوط به سهمیه‌ها مشخص است که وجود برخی سهمیه‌ها موجب بروز مشکلات عدیده‌ای از جمله ناراحتی و رنجش دانشجویان، عدم هماهنگی آنها در کلاسهای درس و ... است، لذا ادغام این سهمیه‌ها با هم یا اعمال آنها به صورت ظرفیتی اضافی در آزمون سراسری موجب رفع مشکلات و نگرانی‏ها خواهد بود. از طرف دیگر سه جامعه مسئولان، اعضای هیأت علمی و دانشجویان به ترکیبی از آزمون متمرکز و سوابق تحصیلی در آزمون سراسری تأکید داشته‌اند لذا نباید از هریک از آنها به تنهایی در آزمون سراسری استفاده نمود.
 
واژگان کلیدی: پذیرش دانشجو، آموزش عالی،آزمون ورودی دانشگاه‌ها، آزمون متمرکز، آزمون غیرمتمرکز، آزمون فراگیر.

چکیده زمینه: آزمون ترسیم ساعت، آزمونی عصب- روان‏شناختی است که از سال‏ها پیش به عنوان بخشی از ارزشیابی و غربالگری بزرگسالان با آسیب‏های شناختی مورد استفاده قرار گرفته است.هدف: پژوهش حاضر برای بررسی عملی بودن، اعتبار،روایی و نرم‏یابی آزمون ترسیم ساعت در 392 دانش‏آموز دبستانی شهر تهران انجام شد. روش: گروه نمونه با روش نمونه‏برداری تصادفی خوشه‏ای چندمرحله ای انتخاب شدند. پس از اجرای فرم معلم فهرست نشانه مرضی کودک (گادو و اسپرافکین، 1994) و ماتریس‏های پیشرونده ریون (ریون و همکاران، 1983) دانش‏آموزان دارای اختلال‏های رفتاری، هیجانی، ذهنی و اختلال‏های رشدی فراگیر کنار گذاشته شدند و سپس آزمون شکل تجمعی ری (کافارا و همکاران ، 2002) و آزمون ترسیم ساعت (کوهن و همکاران، 2000) بر روی 392 آزمودنی اجرا شد. یافته‏ها: تحلیل داده‏ها نشان داد که ضریب اعتبار آزمون ترسیم ساعت با آلفای کرونباخ برابر 765/0 است. هیچ کدام از ملاک‏های هشت‏گانه برای نمره‏گذاری آزمون ترسیم ساعت در تحلیل‏ها حذف نشدند. از این گذشته اعتبار ارزیابی و اعتبار بازآزمایی آزمون به ترتیب برابر با 95/0 و 90/0 محاسبه شد. برای بررسی روایی سازه آزمون ترسیم ساعت از روش تحلیل مؤلفه‏های اصلی استفاده شد. میزان کفایت نمونه‏برداری برابر 716/0 و معنادار بودن آزمون کرویت بارتلت نشانگر شرایط مطلوب برای انجام تحلیل عاملی بود. نتایج تحلیل عاملی با چرخش پروماکس، استخراج 2 عامل بود که بر روی هم تقریباً 63 درصد از واریانس کل را تبیین می‏کرد. این عوامل عبارت بودند از: 1- ترسیم ساعت و 2- مفهوم زمان. همچنین روایی همزمان‏آزمون ترسیم ساعت وآزمون شکل‏تجمعی ری بسیار مطلوب بود. بحث و نتیجه‏گیری: بنابراین آزمون ترسیم ساعت از اعتبار و روایی مناسبی برای ارزیابی شناختی کودکان برخوردار است.