فصلنامه اندازه گیری تربیتی

چکیده شناسایی عواقب تخطی از مفروضه‌های مدل‌های اندازه‌گیری از دغدغه‌های اصلی در حوزه روانسنجی است، هدف پژوهش حاضر، مطالعه نقش نقض مفروضه تک بعدی بودن در خطای همترازسازی در نظریه کلاسیک و نظریه سؤال پاسخ بود. روش پژوهش آزمایشی و طرح آن طرح عاملی 3×3 بود. جامعه آماری شامل کلیه داوطلبان گروه ریاضی و فیزیک کنکور سراسری سال‌های 1396 و 1397 بود. گروه نمونه عبارت از 5000 نفر از داوطلبان بود که به شیوه نمونه‌گیری تصادفی انتخاب شدند. آزمون مورد همترازسازی آزمون ریاضی (55 سؤالی) کنکور سراسری بود که با استفاده از آن سه نوع داده 20 سؤالی با ساختار متفاوت تک بعدی، دو بعدی و سه‌بعدی تشکیل شد. داده‌ها با استفاده از سه روش همصدک، نمره واقعی و نمره مشاهده شده همتراز شدند. برای ارزیابی اثرات بعدیت و روش‌های همترازسازی از آماره‌های خطای استاندارد همترازسازی، سوگیری و خطای جذر میانگین مربعات استفاده شد و برای تعیین آماره‌های خطا، نتایج همترازسازی در هر سه مجموعه داده و سه روش همترازسازی در نمونه‎های مختلف 20 بار تکرار شد. نتایج تجزیه و تحلیل داده‌ها نشان داد که تخطی از بعدیت، خطای استاندارد همترازسازی، سوگیری نتایج همترازسازی و میزان خطای جذر میانگین مربعات را افزایش می‌دهد. سوگیری نتایج همترازسازی در روش‌های نظریه کلاسیک بیشتر از روش‌های نظریه سؤال پاسخ است و تأثیر تخطی از بعدیت در خطاهای همترازسازی در مدل‌های نظریه کلاسیک و نظریه سؤال پاسخ تفاوتی نداشت.